Alexander Graham Bell hizmetleri kimdir hayatı     Ömer Hayyam kimdir rubaileri hayatı hasan sabbah     Thomas Edison     Öklid Euclides     Niels Bohr     Şeyh Edebali kimdir hayatı     Stephen Hawking kimdir hayatı     Mimar Sİnan hayatı eserleri kimdir camii     Abdüsselam hayatı kimdir eserleri nobel ödülü     Bill Gates kimdir hayatı microsoft       Öklid Euclides     Thomas Edison     Abdüsselam hayatı kimdir eserleri nobel ödülü     İbni Sina       Michael Faraday     Osman Gazi kimdir hayatı osmanlı devleti       Ebul Iz El Cezeri     Mimar Sİnan hayatı eserleri kimdir camii     Hz Mevlana Celaleddini Rumi hayatı kimdir sözleri     Ömer Hayyam kimdir rubaileri hayatı hasan sabbah     Stephen Jay Gould     Özcan Aydın     Halef İbn Abbas ez Zehravi kimdir hayatı icatları     El Biruni kimdir,biruni hayatı     Battani kimdir hayatı eserleri icatları buluşları     Albert Einstein       Robert Boyle     Nikola Tesla     Marie Curie     John Forbes Nash     İskenderiyeli Hypatia     Robert Boyle     Piri Reis kimdir hayatı denizcilik hava eserleri     İbni Sina     Niels Bohr     Batlamyus Kimdir Hayatı Buluşları Eserleri       El Biruni kimdir,biruni hayatı     Alfred Bernhard Nobel kimdir hayatı     Stephen Jay Gould     Michael Faraday     Cabir bin Hayyan kimdir hayatı eserleri kimya       Bill Gates kimdir hayatı microsoft     Mustafa Behçet Efendi      Nikola Tesla     Piri Reis kimdir hayatı denizcilik hava eserleri  

Takiyüddin kimdir hayatı eserleri kısaca

 Takiyüddin (1521-1585) 

1521 yılında Şam’da doğdu. Eğitiminden sonra Tennis kadılığına atandı. Kadılığı sırasında yaptığı gözlemler ile ün kazandı. 1571′de Mustafa Çelebi’nin ölümünden sonra saray müneccimbaşılığına atandı. İsteği ve Sadrazam Sokollu Mehmet Paşa’nın desteği ile 1575′de Tophane sırtlarında bir rasathane kuruldu. Döneminin en yetkin ölçüm ve gözlem araçlarıyla donatılan bu rasathane 1580 yılında padişah III. Murat’ın emriyle denizden topa tutularak yıkıldı.

İstanbul Rasathanesi ilginç bir yıkım yaşamasına rağmen, yıkımın nedenine ilişkin elde fazla veri yoktur. Ancak, rasathanenin yıkılışında 1577 yılında gözlenen kuyrukluyıldızın ve 1578’de baş gösteren veba salgınının nedeni olarak gösterilmesinin, daha da ileri giden çevrelerce Takiyüddin ve rasathane personelinin meleklerin bacaklarını gözlediği yolundaki söylentilerin, şüpheleri artırdığı söylenir. Şeyhülislam Kadızade Ahmet Şemsettin Efendi’nin de bu görüşleri desteklemesi üzerine, padişahın verdiği emirle, Rasathane 1580 yılında Kılıç Ali Paşa’ya yıktırıldı.

Takiyüddin Çalışmaları

Takiyüddin döneminin önemli bilginlerindendir. Matematik ve Astronomi başta olmak üzere birçok alanda araştırmaları vardır. Özellikle trigonometri alanındaki çalışmaları övgüye değerdir. 16. yüzyılın ünlü astronomu Copernicus, sinüs fonksiyonunu kullanmamış, sinüs, kosinüs, tanjant ve kotanjanttan söz etmemiştir; oysa Takiyüddin bunların tanımlarını vermiş, kanıtlamalarını yapmış ve cetvellerini hazırlamıştır.

Takiyüddin, trigonometrik fonksiyonların kesirlerini, ilk defa ondalık kesirlerle göstermiş ve birer derecelik fasılalarla 1 dereceden 90 dereceye kadar hesaplanmış sinüs ve tanjant tabloları hazırlamıştır. Bu dönemde, logaritma tabloları veya hesap makineleri olmadığı için, trigonometrik hesaplamalarda ya bu cetveller ya da rub, yani “trigonometrik çeyreklik” denilen basit bir alet kullanmıştır.

Takiyüddin’in aritmetik alanındaki çalışmaları da oldukça önemlidir. Kendisine özgü pratik bir rakamlama sistemi geliştirmiş ve çok eskiden beri kullanılmakta olana altmışlık kesirlerin yerine ondalık kesirleri kullanmaya başlamıştır. Takiyüddin, ondalık kesirleri kuramsal olarak incelemiş ve bunlarla dört işlemin nasıl yapılacağını örnekleriyle göstermiştir. Batı’da, bu düzeye, yaklaşık on sene sonra yazılmış olan (1585) Simon Stevin’in (1548 – 1620) eseri ile ulaşılabilmiştir.

Ondalık kesirleri, Uluğ Bey’in Semerkand Gözlemevi’nde müdürlük yapan Gıyâsüddin Cemşid el-Kâşi’nin Miftâhü’l-Hisâb (Aritmetiğin Anahtarı, 1427) adlı yapıtından öğrenmiş olan Takiyüddin’e göre, el-Kâşi’nin bu konudaki bilgisi, kesirli sayıların işlemleriyle sınırlı kalmıştır; oysa ondalık kesirlerin, trigonometri ve astronomi gibi bilimin diğer dallarına da uygulanarak genelleştirilmesi gerekir.

Acaba Takiyüddin’in ondalık kesirleri trigonometri ve astronomiye uygulamak istemesinin gerekçesi nedir? Osmanlıların kullanmış oldukları hesaplama yöntemlerini, yani Hind Hesabı denilen onluk yöntemle Müneccim Hesabı denilen altmışlık yöntemi tanıtmak maksadıyla yazmış olduğu “Bugyetü’t-Tüllâb min İlmi’l-Hisâb” (Aritmetikten Beklediklerimiz) adlı çok değerli yapıtında Takiyüddin, ondalık kesirleri altmışlık kesirlerin bir alternatifi olarak gösterdikten sonra, dokuz başlık altında, ondalık kesirli sayıların iki katının ve yarısının alınması, toplanması, çıkarılması, çarpılması, bölünmesi, karekökünün alınması, altmışlık kesirlerin ondalık kesirlere ve ondalık kesirlerin altmışlık kesirlere dönüştürülmesi işlemlerinin nasıl yapılacağını birer örnekle açıklamıştır.

Ancak Takiyüddin’in tam sayı ile kesrini birbirinden ayırmak için bir simge kullanmadığı veya geliştirmediği görülmektedir; örneğin 532.876 sayısını, “5 Yüzler 3 Onlar 2 Birler 8 Onda birler 7 Yüzde birler 6 Binde birler” biçiminde veya “532876 Binde birler” biçiminde sözel olarak ifade etmekle yetinmiştir.

Ayrıca, yüzbinler basamağı ile yüzbinde birler basamağı arasında kalan kesirli sayıların kolayca mertebelendirilebilmesi, yani tam ve kesir kısımlarının birbirlerinden ayrılabilmesi için bir tablo düzenlemiştir. Çarpma, bölme ve karekök alma işlemlerinden sonra sonuç sayısının tam ve kesir kısmını anlayabilmek için bu tabloya bakmak yeterlidir. Yalnız bu tablonun işlemlerde sağlayacağı kolaylık, ondalık simgesinin sağlayacağı kolaylıktan daha fazla değildir.

Takiyüddin, bu yapıtında göksel konumların belirlenmesinde kullanılan altmışlık yöntemin hesaplama açısından elverişli olmadığını bildirir; çünkü altmışlık yöntemde, kesir basamakları çok olan sayılarla çarpma ve bölme işlemlerini yapmak çok vakit alan bıktırıcı ve yıldırıcı bir iştir; bugün kullandığımız onluk kerrat cetveline benzeyen altmışlık kerrat cetveli bile bu güçlüğün giderilmesi için yeterli değildir. Oysa onluk yöntemde, kesir basamakları ne kadar çok olursa olsun, çarpma ve bölme işlemleri kolaylıkla yapılabileceği için, Ay ve Güneş’in yanında gözle görülebilen Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter ve Satürn’ün gökyüzündeki devinimlerini gösterir tabloları düzenlemek ve kullanmak eskisi kadar güç olmayacaktır.

Bu önerisiyle gökbilimcilerinin en önemli güçlüklerinden birini gidermeyi amaçlayan Takiyüddin, açıları veya yayları ondalık kesirlerle gösterirken, bunların trigonometrik fonksiyonlarını altmışlık kesirlerle gösteremeyeceğini anlamış ve ondalık kesirleri trigonometriye uygulamak için “Sidretü’l-Müntehâi’l-Efkâr fi Melekûti’l-Feleki’d-Devvâr” (Gökler Bilgisinin Sınırı) adlı yapıtında birim dairenin yarıçapını 60 veya 1 olarak değil de, 10 olarak aldıktan sonra kesirleri de ondalık kesirlerle göstermiştir.

Zâtü’l-Ceyb olarak bilinen bir gözlem aletini tanıtırken, “Bir cetvelin yüzeyini altmışlı sinüse göre, diğerini ise bilginlere ve gözlem sonuçlarının hesaplanmasına uygun düşecek şekilde kolaylaştırıp, yararlılığını ve olgunluğunu arttırdığım onlu sinüse göre taksim ettim.” demesi bu anlama gelmektedir.

Takiyüddin, ondalık kesirlerin trigonometri ve astronomiye nasıl uygulanabileceğini kuramsal olarak gösterdikten sonra, 1580 yılında bitirmiş olduğu Teshilu Zici’l-A’şâriyyi’ş-Şâhinşâhiyye (Sultanın Onluk Yönteme Göre Düzenlenen Tablolarının Yorumu) adlı katalogunda uygulamaya geçmiştir. İstanbul Gözlemevi’nde yaklaşık beş sene boyunca yapılmış gözlemlere göre düzenlenen bu katalog, diğer kataloglarda olduğu gibi kuramsal bilgiler içermez; yalnızca Yermerkezli sistemin ilkelerine uygun olarak belirlenmiş gezegen konumlarını gösterir tablolara yer verir.

Takiyüddin 1584 yılında İstanbul’da tamamlamış olduğu Ceridetü’d-Dürer ve Haridetü’l-Fiker (İnciler Topluluğu ve Görüşlerin İncisi) adlı başka bir yapıtında, son adımı atmış ve birim dairenin yarıçapını 10 birim almak ve kesirleri, ondalık kesirlerle göstermek koşuluyla bir Sinüs – Kosinüs Tablosu ile bir Tanjant – Kotanjant Tablosu hesaplayarak matematikçilerin ve gökbilimcilerin kullanımına sunmuştur. Eğer Takiyüddin bu tabloları hazırlanırken birim uzunluğu 10 birim olarak değil de, 1 birim olarak benimsenmiş olsaydı, bugün kullanmakta olduğumuz sisteme ulaşmış olacaktı.

Batı’da ondalık kesirleri kuramsal olarak tanıtan ilk müstakil yapıt, Hollandalı matematikçi Simon Stevin (1548-1620) tarafından Felemenkçe olarak yazılan ve 1585′de Leiden’de yayımlanan De Thiende’dir (Ondalık). 32 sayfalık bu kitapçıkta, Stevin, sayıların ondalık kesirlerini gösterirken hantal da olsa simgelerden yararlanma yoluna gitmiş ve ondalık kesirleri, uzunluk, ağırlık ve hacim gibi büyüklüklerin ölçülmesi işlemlerine de uygulamıştır. Ancak, De Thiende’de ondalık kesirlerin trigonometri ve astronomiye uygulandığına dair herhangi bir bulgu yoktur. Bu durum, Takiyüddin’in yapmış olduğu araştırmaların matematik ve astronomi tarihi açısından çok önemli olduğunu göstermektedir. Takiyüddin cebirle de ilgilenmiş ve ikinci derece denklemlerinin çözümünde aritmetiksel yolu izlemiştir.

Takiyüddin başarılı çalışmalar sergilediği bir diğer alan olan optik konusunda Göz ve Bakış Bahçelerinin Işığı Üzerine Kitap (Kitâbu Nur-i Hadakati’l-Ebsâr ve Nur-i Hadikati’l-Enzâr) adlı bir yapıt kaleme almıştır. Bu kitabın dikkat çekici yönü, temel dokusunun İslâm Dünyası’nda yaklaşık sekiz yüzyıl önce başlatılmış olan köklü ve başarılı optik çalışmalar sonucu elde edilmiş temel argümanlar, problemlerden oluşturulmuş olmasıdır.

Öyle ki, elde edilen yüksek düzey, 17. yüzyıla kadar batıda güncelliğini koruyan temel tartışmaların çerçevesini oluştururken, aynı şekilde, Osmanlı İmparatorluğu’nda da bütün canlılığıyla etkinliğini sürdürmüştür. Bu durumu anlamak ve anlamlandırmak zor değildir. Çünkü 17. yüzyıla kadar batıda optik konusunda egemen olan görüş İbnü’l-Heysem’in bir tür gelenek haline dönüşmüş olan görüşleridir. Bu görüşte temel olan düşüncenin iki boyutu vardır:

Optik problemlerin tam anlamıyla birer geometri problemine dönüştürülerek konunun geometrik olarak incelenmesi;

Problemin aynı zamanda nedensel olarak açıklanmasıdır. Ayrıca bu iki temel düşünce ayrıntılı ve çok ustalıklı olarak düzenlenmiş deneylerle de desteklenmiştir.

Bu tarz bir araştırma modeli çeviriler yoluyla batıya aktarılırken, doğuda ise 14. yüzyılda Kemâlüddin el-Fârisi’nin Optiğin Düzeltilmesi adlı ayrıntılı yorum kitabıyla daha yüksek düzeyli tartışmalara olanak ve zemin hazırlanmıştır. Daha sonra 1579 yılında bu kez Takiyüddin, hem İbnü’l-Heysem’in hem de Kemâlüddin el-Fârisi’nin çalışmalarına dayanarak Kitâbu Nûr’u yazmıştır.

Kitap bir giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Kitapta tartışılan temel konular, ışık, görme, ışığın göze ve görmeye olan etkisi ve ışıkla renk arasındaki ilişki, ışığın farklı ayna türlerinde uğradığı değişimler, yansıma kanunun deneysel olarak kanıtlanması, farklı ortamların ışık üzerine etkileri ve kırılmadır.

Takiyüddin’in temel düşüncesini ışığın doğrusal çizgilerde ancak küresel olarak yayıldığı savına dayandırmıştır. Bu tür bir ışık tasarımı İslâm Dünyası’nda konuya getirilmiş yeni bir bakış açısıdır ve bu bakımdan önem taşımaktadır.

Kitapta ele alınan diğer bir konu da yansımadır. Burada ışığın aynalarda uğradığı değişimler ve çeşitli aynalarda görüntünün nasıl oluştuğu deneysel olarak tartışılmıştır. Kırılma konusunda ise yoğunluğu farklı ortamlarda ışığın uğradığı değişimleri inceleyen Takiyüddin, yaptığı bütün deneysel ve matematiksel irdelemeler sonucunda, kırılma kanununu bulamamıştır. Fakat konuyu tamamen geometrik olarak ele alan, trigonometriyi işin içine sokmayan ve açılar arasında oranlar ya da eşitsizlikler kurmak yoluna dayanan değişik bir yaklaşım getirmeye çalışmıştır.

Takiyüddin aynı zamanda yetenekli bir teknisyendir. Güneş saatleri ve mekanik saatler yapmıştır. Cep, duvar, masa saatlerinin yanında astronomik saatlerle gözlem saatlerini anlattığı Mekanik Saat Yapımı adlı kitabı, Batı Dünyası da dahil olmak üzere, bu yüzyılda bu konuda kaleme alınmış en kapsamlı kitaptır.

Takiyüddin, ayrıca göllerden, ırmaklardan ve kuyulardan suları yukarı çıkarmak için çeşitli araçlar tasarlamış ve bunları bir eserinde ayrıntılarıyla tasvir etmiştir. Araştırmalar, Takiyüddin’in ağabeyi olan Necmeddin ibn Marûf’un da iyi bir bilim adamı olduğunu ve özellikle astronomi ile ilgilendiğini ortaya koymuştur.




Adınız  
Yorum Yap
 


ali May 5 2014 4:09PM
www.bilim-adami.com

a



Bedreddin Jan 11 2015 6:01PM
www.bilim-adami.com

bnce güzel 100 aldım valla :D :D



eso Feb 23 2015 3:56PM
www.bilim-adami.com

Sitenin gelişmesi için yorumlarınızı esirgemeyin.



simge Feb 25 2015 8:33PM
www.bilim-adami.com

Çok iyi ama yokmu



simge Feb 25 2015 8:36PM
www.bilim-adami.com

Çok iyi ama yokmu



sanane Mar 11 2015 6:44PM
www.bilim-adami.com

Benca uzun ama guzel



sevde kılıç Mar 15 2015 7:00PM
www.bilim-adami.com

çok güzel bayıldım uzun ama olsun işime yaradı ve hoca 100 verdi



irem Mar 15 2015 7:00PM
www.bilim-adami.com

çoook güzelllllllllllll



Apr 1 2015 6:48PM
www.bilim-adami.com

çok az güzel ama



ad işte Oct 23 2015 7:42PM
www.bilim-adami.com

çok güzel çok işe yaradı



ilyas Feb 24 2016 4:21PM
www.bilim-adami.com

Sitenin gelişmesi için yorumlarınızı esirgemeyin.



asdfgh Feb 25 2016 3:45PM
www.bilim-adami.com

Sitenin gelişmesi için yorumlarınızı esirgemeyin.



Adınız Feb 29 2016 7:47PM
www.bilim-adami.com

Çöl güzel bir ışte ise yarar bir ışte hiç değilse



asdfgh Mar 16 2016 6:21PM
www.bilim-adami.com

Sitenin gelişmesi için yorumlarınızı esirgemeyin.



evin delisi Mar 19 2016 5:13PM
www.bilim-adami.com

harika bir site tşk



naile Mar 21 2016 7:13PM
www.bilim-adami.com

Sitenin gelişmesi için yorumlarınızı esirgemeyin.



filiz Mar 21 2016 8:21PM
www.bilim-adami.com

çoooooooooooooooooooooooooooooooook güzel olmuş ama çooooooooooooooooooooooooooooooooooooookta uzun olmuş hemde çooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooook



gizli ajan Mar 21 2016 8:22PM
www.bilim-adami.com

çoooooooooooooooooooooooooooooooook güzel olmuş ama çooooooooooooooooooooooooooooooooooooookta uzun olmuş hemde çooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooook



mazlum Mar 22 2016 6:53PM
www.bilim-adami.com

çooook ama çokgüzel



mazlum Mar 22 2016 7:01PM
www.bilim-adami.com

saka yaptim bune ya



jdjn Mar 22 2016 7:18PM
www.bilim-adami.com

mtmju



esra Mar 28 2016 12:26PM
www.bilim-adami.com

Çooooooook teşekürler çoook beğendim



irem Mar 31 2016 7:38PM
www.bilim-adami.com

bence güzel bir site çok işime yaradı:)



çlbn .,xbnl Mar 31 2016 7:39PM
www.bilim-adami.com

bence hiç iyi değil iğrenç olmuş ve çoook uzun



iğrenç Apr 1 2016 3:12PM
www.bilim-adami.com

bu çok ama çok kısa



Cumali Apr 4 2016 6:14PM
www.bilim-adami.com

Daha iyi olabilir



svhtsf Apr 7 2016 9:57PM
www.bilim-adami.com

Ggdfg



HATİCE AYŞE Apr 18 2016 11:23AM
www.bilim-adami.com

ÇOK GÜZEL Bİ SİTE ÇOK İŞİMİZE YARADI



HATİCE AYŞE Apr 18 2016 11:24AM
www.bilim-adami.com

ÇOK GÜZEL Bİ SİTE ÇOK İŞİMİZE YARADI



HATİCE AYŞE Apr 18 2016 11:24AM
www.bilim-adami.com

ÇOK GÜZEL Bİ SİTE ÇOK İŞİMİZE YARADI



fatih eren Apr 27 2016 12:44PM
www.bilim-adami.com

çok güzel süper



Berat Sep 25 2016 4:20PM
www.bilim-adami.com

Guzel



merve Feb 18 2017 1:54PM
www.bilim-adami.com

kısa ve öz çok güzel



NightMare Feb 19 2017 8:45AM
www.bilim-adami.com

Eserleri yoh



sude Feb 25 2017 11:24PM
www.bilim-adami.com

Çok güzel ve iyi bir site %1000 girmenizi öneriyorum tüm detayları ile yazıyo



Micheil Feb 27 2017 6:29PM
www.bilim-adami.com

Cok güzel bir site OOOOOO



Mert Mar 10 2017 7:16PM
www.bilim-adami.com

Hani bunun sonu



blef Mar 11 2017 2:15PM
www.bilim-adami.com

Sitenin gelişmesi için yorumlarınızı esirgemeyin.



beğenmedim Mar 11 2017 2:16PM
www.bilim-adami.com

ya çok uuzun bu ne ?



ibrahim Mar 13 2017 5:53PM
www.bilim-adami.com

uzun biraz kardesım istmedi :D:D:D:D:D:D:D:D:D



bilinmeyen Mar 16 2017 6:36PM
www.bilim-adami.com

Daha kısa olabilirdi o yüzden başka siteden bakicam.....



hbhggbb Mar 19 2017 1:18PM
www.bilim-adami.com

güzel



hbhggbb Mar 19 2017 1:18PM
www.bilim-adami.com

güzel



busrA Mar 25 2017 4:05PM
www.bilim-adami.com

geliştirilme ??



hswxqxqxqz Apr 13 2017 5:25PM
www.bilim-adami.com

????????



hswxqxqxqz Apr 13 2017 5:25PM
www.bilim-adami.com

????????



sude Apr 23 2017 1:26PM
www.bilim-adami.com

çok teşekkr ederim bana çok yardımcı oldunuz:)



KARTAL May 1 2017 3:22PM
www.bilim-adami.com

ÇOK İYİ



Faruk May 1 2017 8:45PM
www.bilim-adami.com

Vallahi çok iyi :Daha biliyünüzmü gardaşlar adanalıyım



meryem 24 May 3 2017 9:30PM
www.bilim-adami.com

çok teşekkür ederim emeğinize sağlık



meryem May 3 2017 9:31PM
www.bilim-adami.com

çok teşekkür ederim emeğinize sağlık



melıke nur May 7 2017 1:11PM
www.bilim-adami.com

cok guzel olmus bu sıte harıka